احادیث حضرت محمد (ص)

نواب اربعه عثمان بن سعید عمری

نخستین نایب خاص حضرت مهدی (عج) ابوعمرو عثمان بن سعید عمری بود. شیخ طوسی، درباره سفیران حضرت و اوّلین ایشان چنین نوشته است:
سفیرانی که از جانب ائمه اطهار (ع) به نیکی یاد شدهاند؛ نخستین آنان مرد بزرگواری است که حضرت امام هادی (ع) و امام عسکری (ع) او را توثیق فرمودهاند و او، شیخ موثق ابوعمر عثمان بن سعید عمری است.(۱)

نام وی «عثمان بن سعید»، کنیهاش «ابوعمرو» و لقبش «العمری»، «سمّان»(۲)، «اسدی»(۳) و «عسکری»(۴) میباشد.
وی از یاران، اصحاب و شاگردان مورد وثوق امام دهم و امام یازدهم بود. او مردی بزرگوار و مورد اطمینان بود که از یازدهسالگی در محضر امام هادی (ع) به خدمتگزاری و یادگیری احکام، حدیث و آموزه های اسلامی اشتغال داشت و شاگرد تربیتیافته در زیر سایه ولایت و امامت بود.(۵)
شاید یکی از دلایلی که وی در پیشگاه دو امام قبل از حضرت مهدی (عج) قرار گرفته بود، این بود که دیگر کسی در شان و عظمت او تردید نداشت و مردم، به راحتی نیابت او از طرف حضرت مهدی (عج) را میپذیرفتند.
از احمدبن اسحاق نقل شده است:
از حضرت هادی (ع) پرسیدم: «با چه کسی داد و ستد کنیم و از چه کسی مطلب را بگیریم و گفته چه کسی را بپذیریم؟» امام فرمود: «عمری مورد اعتماد من است؛ آنچه را از من به تو برساند، به طور قطع از من میرساند و آنچه را از قول من برای تو گوید، به طور قطع از من میگوید. سخن وی را گوش کرده، اطاعت نما؛ زیرا او مورد اعتماد و امین است».(۶)
عثمان بن سعید از سال ۲۶۰ق به نص صریح امام حسن عسکری (ع) به نیابت از امام غایب معرفی شد. همچنین حضرت مهدی (عج) به وکالت و نیابت عثمان بن سعید برای جمعیت و اهالی قم اشاره کرد و آنها را به عثمان بن سعید ارجاع داد.(۷)
از مهمترین ویژگیهای نخستین نایب حضرت مهدی (عج) به موارد زیر میتوان اشاره کرد:
۱٫ مورد اطمینان سه امام معصوم (ع) و امین ایشان بود؛(۸)
۲٫ در اجرای مراسم ولادت حضرت مهدی (عج) حضور چشمگیری داشت؛(۹)
۳٫ مراسم کفن و دفن امام عسکری (ع) را به عهده گرفت؛(۱۰)
۴٫ به دستور امام عسکری (ع) پس از شهادت آن حضرت، عهدهدار نیازهای خانواده آن حضرت شد؛
۵٫ افزون بر آنکه از طرف امام عسکری به نیابت حضرت مهدی (عج) نصب شده بود، توسط خود حضرت مهدی (عج) نیز به این مقام گماشته شد؛
۶٫ نقش مهمی در رسوایی جعفر کذاب داشت؛
۷٫ پس از وفات وی، نامه تسلیتی از طرف حضرت مهدی (عج) صادر شد و در آن، از او تجلیل فراوانی شد.
وی اندکی پیش از سپریشدن عمر شریفش، به دستور حضرت مهدی (عج)، فرزندش، محمد بن عثمان را نایب خاص پس از خود منصوب کرد. البته پیش از این، فرزند عثمان بن سعید از سوی امام عسکری (ع) فردی مورد اطمینان برای فرزندش حضرت مهدی (عج) معرفی و معین شده بود.(۱۱)
وفات نایب اول
یکی از پژوهشگران معاصر درباره مدت نیابت نایب نخست، چنین نگاشته است:
علی رغم نقش تعیینکننده عثمان بن سعید در سازماندهی و تحکیم پایگاه شیعیان، بسیاری از ابعاد شخصیت و زندگانی او در دوران کودکی و جوانی و چگونگی رشد و نموّ او، از جمله تولد، وفات و مدت نمایندگی او در بستر تاریخ مبهم مانده است.
هیچ نویسنده و مورخی به صورت قطع و یقین، تاریخ وفات او را مشخص نکرده است. بعضیها به طور کلی متعرض این مساله نشدهاند و بعضی هم با بیان تاریخهای احتمالی، از کنار مساله رد شدهاند.
این تحقیق، پس از نقل برخی دیدگاه ها در این زمینه، دو دیدگاه را مطرح کرده است. سپس نخستین آن دو را انتخاب کرده، اینگونه نوشته است:
وفات او پیش از سال ۲۶۷ق بوده است و مشخصاً دانسته نیست کدام سال میباشد. اکثر مورخان و عالمان رجال همین احتمال را انتخاب کردهاند و این، اقرب به واقع است.(۱۲)
ابونصر هبه الله بن محمد میگوید:
قبر عثمان بن سعید در طرف غربی بغداد در خیابان «میدان» در اوّل محل، که به «درب جبله» معروف است، در داخل مسجد، درب راست که داخل میشوند و قبر در خود قبله مسجد قرار دارد.(۱۳)

۱- . همان، ص ۳۵۳٫
۲- . علت ملقب شدن او به «سمّان» این بود که به تجارت روغن میپرداخت، تا در پس این کار، به مسوولیت اصلی خود بپردازد و از شرّ حکومت در امان باشد.
۳- . به دلیل آنکه از قبیله بنی اسد بود.
۴- . زیرا او از محله «عسکر» سامرا بود.
۵- . غفارزاده، علی، پژوهشی پیرامون زندگانی نواب خاص امام زمان ۷، ص ۱۰۶، به نقل از: رجال شیخ طوسی، رقم ۲۲، ص۴۳۴٫
۶- . شیخ کلینی, کافی, ج ۱، ص ۳۲۰؛ شیخ طوسی, کتاب الغیبه، ص ۳۵۴، ح ۳۱۵٫
۷- . شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، ج۲، ص۴۷۶، ح۲۶٫
۸- . شیخ طوسی، کتاب الغیبه، ص۳۵۴، ح۳۱۵٫
۹- . شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، ج۲، باب ۴۲، ح۶٫
۱۰- . شیخ طوسی، کتاب الغیبه، ص۳۵۶، ح۳۱۸٫
۱۱- . همان، ص ۳۵۶٫
۱۲- . غفارزاده، علی، پژوهشی پیرامون زندگانی نواب خاص امام زمان ۷، ص۱۴۲٫
۱۳- . پیشین، ص ۱۴۴٫
برگرفته از کتاب درس نامه مهدویت نوشته: خدامراد سلیمیان

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *